Borxhi tatimor: çfarë ndodh hap pas hapi, dhe çfarë e ndal

Për kë është ky udhëzues

Ky udhëzues është për pronarin që ka marrë një njoftim-vlerësim dhe nuk e di sa kohë ka, për atë që e ka gjetur llogarinë e bllokuar pa e kuptuar si u arrit deri aty, dhe për atë që ka një borxh të hapur dhe do të dijë çfarë vjen më pas.

Baza ligjore është Ligji Nr. 08/L-257 për Administrimin e Procedurave Tatimore, kapitulli për mbledhjen e detyrueshme dhe ai për procedurat ankimore. Tekstin e plotë e keni te faqja e legjislacionit.

1. Kalendari i heshtur — dhe mospërputhja që kushton

Pas njoftim-vlerësimit nisin dy orë të ndryshme, dhe ato nuk ecin njësoj:

• Dita 10. Nëse tatimi nuk paguhet brenda dhjetë ditëve kalendarike pas dorëzimit të njoftim-vlerësimit, lind barra tatimore (neni 29 paragrafi 1) dhe hapet mundësia e masës për marrjen e pasurisë (neni 30 paragrafi 1).
• Dita 30. Ky është afati për të paraqitur kërkesë për rishqyrtim në Njësinë e Ankesave (neni 111 paragrafi 1).

Vini re mospërputhjen: barra lind në ditën e dhjetë, por ju keni afat deri në ditën e tridhjetë për të kundërshtuar. Pra është krejt e mundur që barra të jetë vendosur ndërkohë që ju ende jeni brenda afatit ligjor për ankesë. Kjo nuk është gabim i ATK-së — është si e ka ndërtuar ligji, dhe pikërisht prandaj ankesa nuk duhet lënë për ditën e fundit.

Njësia e Ankesave e nxjerr vendimin jo më vonë se dyzet e pesë ditë pas datës së kërkesës (neni 111 paragrafi 3). Ai është vendimi i fundit i ATK-së në procedurë administrative dhe e detyron vetë ATK-në (paragrafi 4). Nëse nuk pajtoheni me të, keni edhe tridhjetë ditë për t'u ankuar në Bord (paragrafi 5).

Afati 30-ditor mund të zgjatet kur ka pasur rrethana të arsyeshme, jashtë kontrollit tuaj, që ju kanë penguar ta respektoni — ose kur mosrivendosja e afatit do të rezultonte me padrejtësi. Zgjatja bëhet sipas Ligjit mbi Procedurën e Përgjithshme Administrative (neni 111 paragrafi 2).

2. Barra tatimore — çfarë është dhe sa gjerë shkon

Barra tatimore lind vetvetiu në ditën e dhjetë, pa nevojë për vendim të veçantë. Ajo prek tërë pasurinë e personit — të luajtshme dhe të paluajtshme, të trupëzuar dhe të patrupëzuar — dhe siguron jo vetëm tatimin e papaguar, por edhe gjobat, interesin dhe shpenzimet e mbledhjes (neni 29 paragrafi 1).

Dy hollësi që i habisin shumicën:

• Barra shtrihet edhe mbi pasurinë e blerë pas vendosjes së saj. Nuk mbetet vetëm te ajo që kishit atë ditë.
• Barra regjistrohet në zyrën përkatëse të pronës, që të ketë përparësi ndaj çdo barre a interesi të siguruar që regjistrohet më vonë (neni 29 paragrafi 3). Praktikisht kjo do të thotë se një kredi e re me hipotekë e gjen radhën e zënë.

Barra qëndron derisa detyrimi të shlyhet ose të bëhet i pambledhshëm (paragrafi 2). Nëse mendoni se është vendosur gabimisht, mund të ankoheni në ATK; nëse ATK përcakton se ashtu ishte, e liron pasurinë (paragrafi 4).

Një gjë që ndihmon: regjistrimi i barrës nuk konsiderohet veprim i mbledhjes së detyrueshme (paragrafi 3). Pra barra dhe konfiskimi janë dy hapa të ndarë, dhe i pari nuk do të thotë se i dyti ka nisur.

3. Si bllokohet llogaria bankare

Masa për marrjen e pasurisë hapet po nga i njëjti afat dhjetëditor. Ajo që ndodh më pas është një njoftim, dhe ai nuk shkon vetëm te ju (neni 30 paragrafi 2). Zyrtari i autorizuar ia dorëzon njoftimin për konfiskim:

• vetë personit;
• punëdhënësit të personit;
• bankave dhe institucioneve të tjera financiare;
• autoriteteve publike që kanë kontroll ose posedojnë pasuri që ju përket;
• dhe çdo personi që ka ndonjë detyrim ndaj jush — pra edhe klientëve tuaj që ende nuk kanë paguar.

Kjo e fundit është ajo që dëmton më shumë, sepse nuk prek vetëm paratë tuaja — prek marrëdhënien me klientin.

Masa është e vazhdueshme: vlen nga dita kur vendoset për herë të parë deri kur detyrimi paguhet i tërë ose masa lirohet (paragrafi 3). Nuk skadon vetvetiu. Kur pasuria është pagë, njoftimi i shkon punëdhënësit ose zyrtarit që ka për detyrë ta paguajë (paragrafi 4).

Njoftimi duhet të përmbajë të dhënat e tatimpaguesit, vendndodhjen e pasurisë, llojin e detyrimit, periudhën tatimore, shumën e vlerësuar dhe informata të tjera relevante (paragrafi 5). Nëse ndonjë prej tyre mungon, kjo është gjëja e parë që kontrollohet.

Pasuria e konfiskuar nuk shitet dhe nuk tjetërsohet brenda tridhjetë ditësh nga konfiskimi, përveç kur ajo prishet (paragrafi 6). Ndërkohë mund të përdoret nën mbikëqyrjen e ATK-së, por jo të tjetërsohet.

4. Çfarë nuk mund të merret

Ligji vendos dy kufij, dhe të dy vlejnë edhe kur borxhi është i madh (neni 33).

Kufiri i parë është masa. Vetëm pasuria që është e nevojshme dhe e mjaftueshme për të plotësuar detyrimet aktuale mund t'i nënshtrohet marrjes me detyrim (paragrafi 1). Konfiskimi nuk guxon të jetë më i gjerë se borxhi.

Kufiri i dytë është lloji. Përjashtohen nga masa e marrjes dhe konfiskimet (paragrafi 2):

• pagesat ushqimore për fëmijë;
• pagesat nga skemat sociale dhe ndihmat shtetërore për raste të jashtëzakonshme;
• veshmbathja themelore;
• ushqimi bazë;
• mobiljet bazë;
• artikujt personalë bazë, duke përjashtuar ata luksozë;
• dhe çdo pasuri tjetër e specifikuar me akt nënligjor.

Në anën tjetër, zyrtari tatimor ka të drejtë të kërkojë prej jush një deklaratë me shkrim për pasuritë, e cila përfshin edhe të gjitha pasuritë e shitura brenda gjashtë muajve të fundit — me emrin e personit te i cili kaluan, marrëdhënien tuaj me të, datën dhe shumën (paragrafi 4). Pra transferimet e bëra për t'i shpëtuar mbledhjes nuk janë të padukshme. Mosparaqitja ose mosdhënia e informatave ndëshkohet sipas nenit 101.

5. Ankesa: çfarë e ndal dhe çfarë jo

Kjo është pjesa më e keqkuptuar, prandaj po e ndajmë qartë.

Ankesa nuk e pezullon detyrimin për të paguar. As ajo në Njësinë e Ankesave, as ajo në Bord, as padia në gjykatë (neni 117 paragrafi 1). Interesi vazhdon të rrjedhë.

Por ajo e ndal një pjesë të mbledhjes:

• Kur keni parashtruar ankesë kundër njoftim-vlerësimit në Njësinë e Ankesave, ATK nuk ndërmerr konfiskim të pasurisë së luajtshme derisa të dalë vendimi — përveç kur shpallet tatim në rrezik. Barra tatimore, megjithatë, mund të vendoset gjithsesi (paragrafi 3).
• Mbledhja përmes masës për marrjen e pasurisë është e ndaluar te pasuria e paluajtshme për sa kohë keni ende të drejtë ankese në Bord ose në gjykatë (paragrafi 2).
• Pasuria e konfiskuar nuk shitet deri pas tridhjetë ditësh nga njoftimi, ose deri në përfundimin e procedurave të ankesës — cilido afat që vjen më vonë (paragrafi 4).

Nëse doni ta shtyni veprimin e mbledhjes para se të ankoheni në Bord ose në gjykatë, mund të dorëzoni garancion bankar ose formë tjetër sigurie të pranueshme nga ATK, për shumë të mjaftueshme sa të mbulojë tatimin, gjobën dhe interesin që mund të rritet gjatë veprimeve pasuese (paragrafi 2).

Dhe përfundimi ka dy drejtime. Nëse çështja zgjidhet në favorin tuaj, ATK ju kthen çdo tatim të paguar tepër bashkë me interes, të llogaritur për çdo muaj kalendarik nga data e pagesës suaj (paragrafi 5). Nëse zgjidhet në favor të ATK-së, paguani tatimin, gjobat dhe interesin e vlerësuar deri atëherë (paragrafi 6).

6. Marrëveshja me këste bën dy gjëra njëherësh

Nëse borxhi është real dhe nuk keni si ta paguani përnjëherë, marrëveshja me këste është instrumenti më i fuqishëm që ju jep ligji, sepse vepron në dy fronte:

• E ndal interesin. Kur lidhet marrëveshja, interesi nuk rrjedh nga muaji që pason muajin e lidhjes, për sa kohë ajo respektohet tërësisht (neni 24 paragrafi 5).
• I ul gjobat në 50%. Kur marrëveshja është me shkrim, për dy ose më shumë këste, kushtet e saj përmbushen dhe të gjitha detyrimet e tjera tatimore kryhen në kohë gjatë asaj periudhe (neni 110 paragrafi 4).

Por të dyja kanë të njëjtin kusht: marrëveshja duhet mbajtur. Nëse thyhet, interesi rivendoset, dhe për një marrëveshje të dytë mbi të njëjtin detyrim ai lehtësim nuk zbatohet më (neni 24 paragrafi 6). Prandaj kësti duhet llogaritur mbi atë që mund ta paguani vërtet, jo mbi atë që dëshironi.

Për të gjitha rrugët e tjera të zbritjes së gjobave, shihni udhëzuesin e gjobave tatimore.

Çfarë të bëni sot

1. Gjeni datën e dorëzimit të njoftimit. Gjithçka rrjedh prej saj: dhjetë ditët, tridhjetë ditët, pesëmbëdhjetë ditët e zbritjes së gjobës. Pa atë datë nuk dihet ku jeni.
2. Vendosni brenda dhjetë ditësh nëse do të paguani apo do të ankoheni. Jo brenda tridhjetë — dhjetë. Sepse dita e dhjetë është ajo që e nis barrën.
3. Nëse ankoheni, bëjeni me shkrim, me arsye dhe dokumente. Ligji e kërkon shprehimisht, dhe një ankesë pa dokumente e humb kohën që s'e keni.
4. Nëse borxhi është real, mos prisni njoftimin e bankës. Marrëveshja e lidhur para se të nisë konfiskimi e ndal interesin dhe i ul gjobat; e lidhur pas tij, ndalon dëmin që tashmë ka ndodhur.

Nëse keni marrë njoftim ose e keni llogarinë të bllokuar, filloni me një inventar të gjendjes: cila periudhë, sa është tatimi kundrejt gjobës kundrejt interesit, dhe cila rrugë ju del më lirë. Ju themi shumën para se të nisim.

Pyetje të shpeshta për borxhin tatimor