Njoftimi për kontroll tatimor rrallë pritet me qetësi, por zakonisht kontrolli është procedurë e rëndomtë administrative: Administrata Tatimore e Kosovës (ATK) verifikon nëse ajo që keni deklaruar përputhet me atë që tregojnë librat tuaj. Ky udhëzues është për ata që nuk kanë kaluar kurrë nëpër një kontroll. Referencat janë nga Ligji Nr. 08/L-257 për Administrimin e Procedurave Tatimore, te biblioteka jonë e legjislacionit.
1. Çfarë e nis një kontroll
Rastet nuk zgjidhen rastësisht: ligji kërkon një metodë përzgjedhjeje që e minimizon mundësinë e tejkalimit të autorizimeve të ATK-së (neni 8). Kontrolli nis kur diçka nuk përputhet — deklarata që nuk pajtohen mes vete, kredi e vazhdueshme e TVSH-së ose kërkesë për rimbursim, mosdeklarim, ndryshime të papritura në qarkullim, ose të dhëna nga palët e treta. Ky i fundit nënvlerësohet shpesh: institucionet financiare i dërgojnë ATK-së informata për transaksionet e llogarive, ndërsa noterët për kontratat e shitblerjeve (neni 9).
Duhet ditur edhe se vizita pa njoftim paraprak nuk është kontroll: ATK-ja mund të vizitojë pa njoftim për të konfirmuar përmbushjen e detyrimeve ose për të mbledhur borxhe të kaluara, por jo kur tatimpaguesi tashmë është përzgjedhur për kontroll.
2. Njoftimi dhe afatet e para
Kontrolli paraprihet nga njoftimi për kontrollin në pritje, i cili duhet t'i përfshijë të drejtat dhe detyrimet tuaja (neni 8). Lexojeni deri në fund dhe shënoni cilat periudha po kontrollohen, cilat lloje tatimesh dhe cili është afati për dokumentet.
Kur ATK-ja kërkon dokumente me njoftim me shkrim, afati është shtatë (7) ditë kalendarike nga dorëzimi i njoftimit, ose një periudhë tjetër për të cilën ju dhe ATK-ja pajtoheni (neni 9). Nëse dokumentet duhen sjellë nga jashtë Kosovës, afati zgjatet së paku për tridhjetë (30) ditë. Nëse ju ftojnë për intervistë, koha e caktuar duhet të jetë së paku 48 orë pas dorëzimit të njoftimit. Njoftoni kontabilistin po atë ditë dhe, nëse afati nuk mbahet dot, kërkoni me shkrim një afat tjetër para se ai të skadojë.
3. Cilat dokumente kërkohen
Lista varet nga tatimi dhe periudha, por bërthama është e njëjta; nëse kontabiliteti mujor mbahet si duhet, mblidhet brenda një dite.
| Dokumenti | Çfarë verifikohet me të |
|---|---|
| Librat kontabël dhe ditarët | Regjistrimi i plotë dhe kronologjik i transaksioneve. |
| Faturat e shitjes dhe kuponët fiskalë | Të hyrat e deklaruara dhe TVSH-ja e daljes. |
| Faturat e blerjes dhe deklaratat doganore | Zbritja e TVSH-së dhe njohja e shpenzimeve. |
| Pasqyrat bankare për çdo llogari | Qarkullimi dhe pagesat mbi 300 EUR përmes bankës. |
| Listat e pagave dhe kontratat e punës | Tatimi në paga dhe kontributet 5% + 5%. |
| Regjistrat e stoqeve dhe pasurive fikse | Inventari, lëvizja e mallit dhe amortizimi. |
| Kontratat dhe të dhënat elektronike | Baza e transaksioneve dhe sistemi kontabël. |
Zyrtari mund t'i marrë librat në posedim kur përbëjnë provë materiale, por duhet të bëjë kopje dhe t'ju kthejë origjinalin sa më shpejt; kërkoni listë me shkrim të asaj që merret.
Këtu vjen paralajmërimi më i rëndësishëm i udhëzuesit. Dokumentet e padorëzuara me kohë mund t'i paraqisni vetëm deri në datën kur dorëzohet raporti përfundimtar i vlerësimit, dhe vetëm nëse vërtetoni se vonesa ishte jashtë kontrollit tuaj. Çdo dokument i ofruar pas asaj date nuk merret në shqyrtim as nga Ankesat, as nga Bordi, as nga gjykata (neni 8).
4. Si zhvillohet kontrolli dhe cilat janë të drejtat tuaja
ATK-ja ka qasje në objektet ku zhvillohet aktiviteti ekonomik dhe ku mbahen librat, kompjuterët dhe pajisjet elektronike fiskale; edhe te palët e treta që e mbajnë dokumentacionin tuaj, si zyra e kontabilitetit. Vetë kontrolli është varg kërkesash e sqarimesh: deklaratat krahasohen me librat, librat me faturat, faturat me bankën. Caktoni një pikë të vetme kontakti dhe, kur një pyetje kërkon kohë, përgjigjuni me shkrim — hamendësimi në vend është burimi më i shpeshtë i problemeve.
- Të përfaqësoheni nga kontabilisti, avokati ose agjent tjetër me autorizim me shkrim, pa e humbur të drejtën tuaj për të marrë pjesë (neni 65).
- Të kërkoni identifikimin e zyrtarit: ai nuk ka të drejtë të qëndrojë në objektin tuaj nëse, pasi ia kërkoni, nuk e paraqet kartelën zyrtare të ATK-së. Autorizimet ushtrohen brenda orarit të punës, përveç kur tatimi shpallet në rrezik.
- Të dorëzoni dokumente e sqarime derisa raporti përfundimtar të mos jetë dorëzuar.
Një gjë duhet thënë hapur: barra e provës është te ju. Ligji thotë se tatimpaguesi ka barrën e provës për të vërtetuar se një vlerësim i ATK-së është i gabuar (neni 15). Nuk mjafton të thoni se shifra nuk qëndron — duhet ta dëshmoni.
5. Vlerësimi dhe njoftim-vlerësimi
Nëse ATK-ja beson se deklarata nuk e paraqet saktë detyrimin tuaj, bën një vlerësim sipas gjykimit të saj më të mirë — mbi librat tuaj, të dhënat e palëve të treta dhe informata të tjera objektive. Kur librat kanë humbur ose përcaktimi i saktë është i pamundur, përdoren metoda indirekte, sipas mjeteve, qarkullimit ose shpenzimeve (neni 15). Prandaj librat e rregullt ju mbrojnë — pa to, shifrën e cakton dikush tjetër.
Rezultati zyrtar vjen si njoftim-vlerësim, që përmban llojin e tatimit dhe periudhat, shumën, gjobën dhe interesin, sqarimin e vlerësimit, mënyrën e pagesës dhe procedurat e ankesës (neni 18). Nga dita kur ju dorëzohet, keni dhjetë (10) ditë për ta paguar. Si rregull, tatimet vlerësohen brenda gjashtë (6) viteve nga data kur deklarata ka qenë e detyrueshme ose kur është paraqitur, cilado qoftë më e vona (neni 16).
6. Gjobat dhe si zbuten
Gjobat nuk janë të palëvizshme; secila mënyrë për t'i ulur lidhet me kohën kur veproni (neni 110).
| Situata | Gjoba bie në |
|---|---|
| E informoni vetë ATK-në para se të njoftoheni për inspektim të mundshëm | 25% e gjobës që do të zbatohej |
| E informoni vetë ATK-në pas njoftimit, por para fillimit të inspektimit | 50% e gjobës që do të zbatohej |
| E paguani detyrimin bashkë me interesin me një pagesë të njëhershme | 30% (përveç nenit 104) |
| Lidhni marrëveshje me shkrim për pagesë me dy ose më shumë këste dhe e respektoni | 50% (përveç nenit 103) |
| E paguani gjobën brenda 15 ditësh kalendarike nga njoftimi për aplikimin e saj | 50% (përveç nenit 103) |
Përjashtimet lidhen me gjobat për mos-mbajtjen e tatimit në burim (neni 103) dhe me mosdorëzimin e pasurisë që i nënshtrohet masës së marrjes (neni 104). ATK-ja mund ta zvogëlojë ose ta heqë një gjobë edhe kur dëshmoni shkaqe të arsyeshme ose vështirësi të madhe.
Marrëveshja për këste ka edhe një efekt të dytë: derisa respektohet, interesi nuk rrjedh nga muaji që pason muajin e lidhjes së saj; nëse thyhet, interesi rivendoset (neni 24). Kriteret dhe kohëzgjatja rregullohen me akt nënligjor, prandaj konfirmohen te ATK-ja para nënshkrimit.
7. Ankesa: rruga dhe afatet
- Kërkesa për rishqyrtim në Njësinë e Ankesave — brenda 30 ditësh nga pranimi i njoftimit të vlerësimit; me shkrim, me arsyet dhe dokumentet mbështetëse (neni 111).
- Vendimi i Njësisë së Ankesave — jo më vonë se 45 ditë. Nëse kërkohen sqarime shtesë, afati shtyhet deri në 45 ditë të tjera; nëse vendimi nuk vjen brenda 45 ditësh, ankoheni drejtpërdrejt në Bord.
- Ankesa në Bordin e Ankesave — brenda 30 ditësh nga marrja e vendimit. Ajo përmban të dhënat e vendimit të kundërshtuar, arsyetimin ligjor e faktik dhe provat (neni 113); para Bordit mund të dilni edhe pa avokat.
- Shqyrtimi nga Bordi — brenda 30 ditësh nga pranimi. Vendimet e tij janë përfundimtare në procedurën administrative dhe kundër tyre ngritet padi në gjykatën kompetente (nenet 62 dhe 115).
Një element që zë në befasi shumë biznese: ankesa nuk e pezullon detyrimin për pagesë (neni 117). Derisa keni të drejtë ankese, mbledhja përmes masës së marrjes ndalohet në pasurinë e paluajtshme, e për ta shtyrë mbledhjen mund të dorëzoni garancion bankar. Nëse fitoni, tatimi i paguar tepër ju kthehet me interes.
Si e zvogëloni rrezikun
Shumica e gjetjeve nuk vijnë nga mashtrimi, por nga dokumentacioni i mangët dhe afatet e humbura. Faturat e regjistruara me rregull, barazimi mujor me bankën, transaksionet mbi 300 EUR përmes bankës ose formave të tjera elektronike të pagesës dhe deklarimet brenda afateve tatimore e ngushtojnë hapësirën për vlerësime shtesë. Pyetje të tjera i gjeni te procedurat tatimore; punën tonë te si punojmë.