Për kë është ky udhëzues
Ky udhëzues është për dikë që nuk ka pasur kurrë biznes të regjistruar: një person me një zanat, një ide tregtie ose një klient të parë. Nuk supozojmë asnjë njohuri paraprake — çdo term e shpjegojmë herën e parë që e përdorim. Deri në fund do ta dini cilën formë të zgjidhni, ku bëhet regjistrimi, kur lind detyrimi i TVSH-së, a ju duhet arkë fiskale dhe si punësohet ligjërisht punëtori i parë.
Hapi 1 — Zgjidhni formën: biznes individual apo SH.P.K.
Ky është vendimi i vetëm i procesit që është vërtet i vështirë për ta ndryshuar më vonë, prandaj mos e merrni duke parë vetëm koston e fillimit.
Biznesi individual (B.I.) është forma ku biznesi dhe personi janë e njëjta gjë në sy të ligjit: ju jeni pronari i vetëm, por përgjegjësia është e pakufizuar — nëse biznesi ka borxhe që nuk i shlyen dot, kreditorët mund t'i drejtohen pasurisë suaj personale.
Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar (SH.P.K.) është person juridik i ndarë nga ju, me akt themelimi, kapital të vetin dhe mundësi për disa ortakë. Përgjegjësia e ortakut është e kufizuar në atë që ka investuar, jo në gjithë pasurinë e tij personale.
| Çështja | Biznes individual | SH.P.K. |
|---|---|---|
| Përgjegjësia | E pakufizuar — përfshin pasurinë personale | E kufizuar në kapitalin e investuar |
| Pronësia | Një person i vetëm | Një ose më shumë ortakë |
| Themelimi | Formular regjistrimi | Akt themelimi dhe statut, me kapital themeltar |
| Tërheqja e parave | Drejtpërdrejt nga pronari | Me pagë ose ndarje fitimi, e dokumentuar |
| Kur ka kuptim | Zanate, shërbime individuale, tregti e vogël | Ortakëri, kontrata të mëdha, rrezik operativ |
Sa i përket tatimit, dallimi në fillim është më i vogël nga sa mendojnë shumica. Bizneset individuale me të hyra bruto vjetore deri në 50.000 euro — dhe shoqëritë tregtare deri në 30.000 euro — tatohen me norma të thjeshtuara mbi qarkullimin: 3% për tregti, transport dhe bujqësi, dhe 9% për shërbime, zeje dhe profesione, me minimum 37,50 euro për tremujor. Mbi këtë nivel mbahen librat e plota dhe tatimi llogaritet mbi fitimin real, me normë maksimale 10%. Pra kur qarkullimi është i vogël, forma juridike nuk e ndryshon shumë barrën tatimore; e ndryshon përgjegjësinë.
Pyetja që ndihmon të vendosni është: sa i madh është dëmi maksimal nëse diçka shkon keq? Sa më i madh ai dëm — mallra në konsignacion, kontrata ndërtimi, punëtorë të shumtë — aq më shumë ia vlen SH.P.K.-ja. Këtë vendim e trajtojmë te këshillat biznesore.
Hapi 2 — Regjistrimi në ARBK dhe numri unik identifikues
Regjistrimi bëhet te Agjencia e Regjistrimit të Bizneseve të Kosovës (ARBK), institucioni i vetëm përgjegjës për këtë. Aplikimi bëhet online ose në qendrat komunale One-Stop-Shop të ARBK-së — sportele ku kryhet gjithçka përnjëherë.
Në formular deklarohen emri i biznesit, pronari ose ortakët, aktiviteti kryesor ekonomik dhe njësitë ku do të ushtrohet veprimtaria. Te biznesi individual, emrit i shtohet shkurtesa B.I. Merrni kohë me aktivitetin kryesor: ai ndikon në trajtimin tatimor të mëvonshëm.
Nga ky hap dilni me numrin unik identifikues (NUI) — një numër me nëntë shifra që fillon me 81 dhe që shkruhet në çdo faturë, kontratë dhe deklaratë tatimore.
Hapi 3 — Regjistrimi në ATK ndodh vetvetiu
Shumë njerëz mendojnë se pas ARBK-së duhet të regjistrohen veçmas edhe në Administratën Tatimore të Kosovës. Nuk është ashtu: në momentin që pajiseni me NUI, jeni i regjistruar edhe në ATK. Ajo që duhet ta siguroni vetë është qasja në EDI — sistemi elektronik ku dorëzohen pagat, TVSH-ja, këstet e tatimit dhe deklarata vjetore. Për klientët tanë deklaratat i dorëzojmë ne, ashtu siç e përshkruajmë te si punojmë.
Kujdes me një gjë që i zë në befasi bizneset e reja: detyrimi për të deklaruar fillon me regjistrimin, jo me faturën e parë. Edhe një muaj pa qarkullim deklarohet — me zero.
Hapi 4 — Hapja e llogarisë bankare të biznesit
Me certifikatën e regjistrimit dhe NUI-n hapni llogarinë në emër të biznesit. Kjo nuk është formalitet: ligji për procedurat tatimore kërkon që transaksionet mbi 300 euro ndërmjet personave që ushtrojnë aktivitet ekonomik të kryhen përmes llogarisë bankare, dhe pagesat e mëdha me para të gatshme rrezikojnë njohjen e shpenzimit si të zbritshëm. Mos i përzieni paratë e biznesit me ato personale, as kur jeni biznes individual.
Hapi 5 — TVSH-ja: kur lind detyrimi
Regjistrimi në TVSH nuk ndodh me hapjen e biznesit. Detyrimi lind kur qarkullimi vjetor tejkalon pragun prej 30.000 eurosh. Nën këtë prag ju nuk ngarkoni TVSH në fatura, por as nuk e zbritni TVSH-në që e paguani në blerje.
Regjistrimi vullnetar lejohet edhe pa e arritur pragun dhe ia vlen kur klientët tuaj kryesorë janë vetë biznese të regjistruara në TVSH, ose kur keni investime fillestare me TVSH të zbritshme. Nuk ia vlen kur u shitni konsumatorëve fundorë, sepse çmimi rritet me 18%. Pas regjistrimit normat janë 18% standarde dhe 8% e reduktuar për një listë të kufizuar produktesh, dhe deklarata dorëzohet deri më 20 të muajit. Detajet i kemi te pyetjet për TVSH-në.
Hapi 6 — Arka fiskale
Të gjithë personat që furnizojnë mallra ose shërbime në vende të hapura për publikun janë të detyruar të përdorin pajisje elektronike fiskale (PEF) — arkë fiskale, printer fiskal ose sistem fiskal të integruar me arkën ekzistuese, të blerë nga operatorët e autorizuar nga ATK.
Detyrimi ka tri pjesë, dhe të gjitha kontrollohen: pajisja duhet të jetë e fiskalizuar, për çdo shitje duhet lëshuar kupon fiskal, dhe të dhënat duhet t'i transmetohen periodikisht ATK-së.
Hapi 7 — Punëtori i parë
Këtu gabon më shpesh një biznes i ri, sepse detyrimet fillojnë para ditës së parë të punës.
- Kontrata e punës me shkrim — me pozitën, orarin, kohëzgjatjen dhe pagën. Paga nuk mund të jetë nën pagën minimale, e cila nga 1 korriku 2026 është 500 euro bruto në muaj, ose rreth 3 euro për orë.
- Lajmërimi i punëtorit në EDI — punëdhënësi e njofton ATK-në për lidhjen e kontratës një ditë para se punëtori të fillojë punën, përmes formës së regjistrimit të punëtorit. Ky është afati që harrohet më shpesh.
- Llogaritja e pagës — kontributi pensional është 5% nga punëmarrësi dhe 5% nga punëdhënësi. Baza e tatueshme del duke zbritur nga bruto kontributin e punëmarrësit, dhe mbi të zbatohen shkallët mujore: 0% deri në 250 euro, 8% për pjesën 250–450 euro dhe 10% mbi 450 euro. Me 500 euro bruto, neto dalin 456,50 euro.
- Deklarimi — lista e pagave, tatimi në pagë dhe kontributet deklarohen deri më 15 të muajit për muajin paraprak.
Para se ta bëni ofertën, llogaritni sa ju kushton punëtori realisht — bruto plus 5% kontributi i punëdhënësit — me kalkulatorin e pagave.
Afatet që fillojnë menjëherë
| Afati | Çfarë dorëzohet |
|---|---|
| Deri më 15 | Lista e pagave, tatimi në pagë dhe kontributet pensionale |
| Deri më 20 | Deklarata dhe pagesa e TVSH-së, nëse jeni deklarues |
| 15 prill, 15 korrik, 15 tetor, 15 janar | Këstet tremujore paradhënie të tatimit |
| 31 mars | Deklarata vjetore dhe pasqyrat financiare |
Kalendari i plotë është te faqja e afateve tatimore.
Gabimet që i shohim më shpesh
- Zgjedhja e formës vetëm nga kostoja. Biznesi individual duket më i lehtë, derisa vjen borxhi i parë që nuk shlyhet.
- Punëtori fillon punën para lajmërimit në EDI. Puna qoftë edhe për një javë pa të trajtohet si punësim i padeklaruar.
- Mosdeklarimi në muajt pa qarkullim. Deklarata zero është prapë deklaratë; heshtja llogaritet si mosdeklarim.
- Pagesat e mëdha me para të gatshme. Mbi 300 euro mes bizneseve duhet të kalojnë përmes bankës.
- Humbja e pragut të TVSH-së. Qarkullimi ndiqet gjatë vitit, jo në fund; kalimi i pragut pa u regjistruar krijon detyrim prapaveprues plus gjobë.
- Mbajtja e faturave në një kuti. Një faturë e humbur është TVSH e humbur dhe shpenzim i panjohur.
Kur biznesi është regjistruar dhe llogaria është hapur, puna e vërtetë sapo ka filluar: faturat duhen regjistruar, deklaratat duhen dorëzuar dhe afatet duhen mbajtur. Këtë e mbulon shërbimi ynë i kontabilitetit, edhe për biznese që sapo kanë nisur.